อาเซียนบรรลุข้อตกลงกรอบเศรษฐกิจดิจิทัลฉบับแรก มุ่งสร้างมาตรฐานกลางเชื่อมโยงระบบเศรษฐกิจภูมิภาค

เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2569 ณ กรุงมะนิลา ประเทศฟิลิปปินส์ กลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียนได้บรรลุข้อตกลงครั้งสำคัญด้วยการลงนามในข้อตกลงกรอบเศรษฐกิจดิจิทัล (Digital Economy Framework Agreement หรือ DEFA) ซึ่งถือเป็นข้อตกลงที่มีผลผูกพันทางกฎหมายฉบับแรกของภูมิภาคในการกำกับดูแลเศรษฐกิจดิจิทัล โดยการลงนามดังกล่าวเกิดขึ้นระหว่างการประชุมสภาประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน ครั้งที่ 28 ซึ่งจัดขึ้นควบคู่ไปกับการประชุมสุดยอดอาเซียน ครั้งที่ 49

ข้อตกลง DEFA มีวัตถุประสงค์หลักในการกำหนดกฎเกณฑ์และมาตรฐานร่วมกัน เพื่อให้ระบบดิจิทัลของประเทศสมาชิกสามารถทำงานร่วมกันได้อย่างไร้รอยต่อ โดยครอบคลุมประเด็นสำคัญหลายด้าน อาทิ การค้าในรูปแบบไร้กระดาษ การชำระเงินทางอิเล็กทรอนิกส์ และการยืนยันตัวตนทางดิจิทัล นอกจากนี้ยังรวมถึงการดูแลเรื่องการไหลเวียนของข้อมูลข้ามพรมแดน ความมั่นคงปลอดภัยทางไซเบอร์ และการประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในภาคเศรษฐกิจ

ประเทศไทยมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในกระบวนการนี้ โดยได้รับเกียรติให้ทำหน้าที่เป็นประธานคณะกรรมการเจรจาข้อตกลง DEFA ซึ่งกระบวนการเจรจาได้เริ่มต้นมาอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2566 เพื่อให้ได้ข้อตกลงที่ครอบคลุมและเป็นที่ยอมรับของทุกฝ่าย ทั้งนี้ นายกาน คิม ยง รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการค้าและอุตสาหกรรมสิงคโปร์ ระบุว่า การเจรจาเพื่อให้ได้ข้อตกลงที่มีความทะเยอทะยานแต่ในขณะเดียวกันก็เป็นที่ยอมรับของสมาชิกทุกประเทศนั้นเป็นเรื่องที่ทำได้ยาก

ในขณะที่นายไอร์ลังกา ฮาร์ตาร์โต รัฐมนตรีประสานงานด้านเศรษฐกิจของอินโดนีเซีย กล่าวว่า ข้อตกลง DEFA ถือเป็นความสำเร็จที่สำคัญสืบเนื่องจากการเป็นประธานอาเซียนของอินโดนีเซียในปี 2566 เพื่อสร้างความมั่นใจในการบูรณาการด้านดิจิทัลที่ครอบคลุมทุกภาคส่วน

สำหรับกรอบเวลาการบังคับใช้ข้อตกลงนั้น ปัจจุบันยังมีความเห็นที่แตกต่างกันเล็กน้อยระหว่างเจ้าหน้าที่ของแต่ละประเทศ โดยเจ้าหน้าที่จากประเทศไทยคาดการณ์ว่าข้อตกลงจะมีผลบังคับใช้ในช่วงกลางปี 2570 ในขณะที่เจ้าหน้าที่จากสิงคโปร์คาดการณ์ว่าอาจเริ่มมีผลบังคับใช้ได้ตั้งแต่ช่วงต้นปี 2570

การขับเคลื่อนเศรษฐกิจดิจิทัลในภูมิภาคนี้มีแนวโน้มเติบโตอย่างต่อเนื่อง โดยมีการคาดการณ์ว่ามูลค่าเศรษฐกิจดิจิทัลของอาเซียนอาจพุ่งสูงถึง 2 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ ภายในปี 2573 ซึ่งสูงกว่ามูลค่าที่คาดการณ์ไว้ในปัจจุบันที่ระดับ 1 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐอย่างมาก นอกจากนี้ ในด้านเศรษฐกิจรายประเทศ ข้อมูลจากสื่อในอินโดนีเซียระบุว่า มูลค่าสินค้าโภคภัณฑ์ดิจิทัลของอินโดนีเซียในปี 2568 อาจสูงถึง 1 แสนล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีอัตราการเติบโตต่อปีอยู่ที่ร้อยละ 14

ทั้งนี้ ข้อตกลง DEFA ถูกคาดหวังว่าจะช่วยสร้างประโยชน์โดยตรงต่อผู้ประกอบการวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) ในภูมิภาค ด้วยการลดอุปสรรคทางการค้าข้ามพรมแดนและลดต้นทุนในการทำธุรกรรมต่างๆ ซึ่งจะช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขันให้กับผู้ประกอบการรายย่อยในตลาดอาเซียนที่มีประชากรรวมกว่า 680 ล้านคน